Czy rodzące mogą pić i jeść w czasie porodu? - doniesienia z badań

Odmawianie kobietom rodzącym jedzenia i picia w trakcie porodu jest dobrze ugruntowaną tradycją położniczą. Czy jednak współczesna nauka potwierdza jej zasadność?
Aż do późnych lat 40. XX wieku rodzące kobiety nie były ograniczane w jedzeniu i piciu. Wszystko zmieniło się po opublikowaniu rezultatów jednego zaledwie badania, przeprowadzonego przez amerykańskiego położnika Curtisa Mendelsona. Jego hipotezą było, iż zapalenie płuc, które zdarza się u rodzących po zastosowaniu znieczulenia ogólnego, spowodowane jest aspiracją treści żołądka (nazwano to później objawem Mendelsona). Aby potwierdzić swoją hipotezę Mendelson przeprowadził na królikach eksperyment, w którym wykazał, że zapalenie płuc, a w jego następstwie często śmierć, spowodowane jest nie tyle aspiracją treści, co kwasu solnego znajdującego się w żołądku. Rekomendacją Mendelsona wynikającą z eksperymentu było zabronienie rodzącym kobietom jedzenia i picia w trakcie porodu, co miało zmniejszyć zawartość ich żołądka, a tym samym ryzyko aspiracji jego treści do płuc.

Od tamtego czasu na wielu salach porodowych wprowadzono nakaz NPO (łac. nil per os - nic przez usta) dla wszystkich rodzących kobiet. Zakaz jedzenia i picia funkcjonuje do dziś, choć współczesna technika ginekologiczna i anestezjologiczna sprawia, że właściwie nie ma on już racji bytu. Również badania naukowe nie potwierdzają jego słuszności.

Eksperyment Mendelsona przeprowadzony był w czasach, gdy w szpitalach powszechnie stosowano znieczulenie ogólne (również przy porodach zabiegowych), bez efektywnego zabezpieczania dróg oddechowych. Współcześnie znieczulenie ogólne jest coraz rzadziej stosowane, a umiejętności anestezjologów skutecznie zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia tego powikłania. Aspiracja do płuc treści żołądkowej u kobiet rodzących jest współcześnie tak rzadka, że trudno byłoby nawet przeprowadzić randomizowane badanie, które udowodniłoby, że istnieje związek między spożywaniem pokarmów w trakcie porodu, a śmiertelnością matek (1).

Nieprawdziwe okazało się również założenie, że rodząca, pozbawiona przez długie godziny jedzenia i picia jest chroniona przed komplikacjami, ponieważ jej żołądek jest pusty. Przeciwnie, głodowanie zwiększa ilość kwasu solnego w żołądku, a więc teoretycznie zwiększa się ryzyko aspiracji i zapalenia płuc.

Współcześnie istnieje już wiele doniesień naukowych, a także obserwacji wynikających z praktyki, że pozbawianie kobiet rodzących możliwości picia i jedzenia niesie za sobą wiele ubocznych skutków. Ponieważ poród stanowi dla matki i dziecka duży wysiłek i wydatek energetyczny, ograniczenie podawania pokarmu i płynów prowadzi do odwodnienia i ketozy, zwiększa stres u rodzącej, a co za tym idzie - powoduje przedłużanie się porodu. Rozwiązaniem tego problemu na pewno nie jest rutynowe podawanie kroplówek zawierających płyny i glukozę. Randomizowane badania wykazały, że wzrost poziomu glukozy może skutkować wzrostem poziomu insuliny u matki i dziecka. Z kolei stosowanie bezsolnych preparatów może doprowadzić do hiponatremii u obojga (2).

Wykazano, że kobiety, które mogły jeść i pić, miały krótsze porody (przeciętnie o 90 minut), mniejszą potrzebę przyspieszenia porodu oksytocyną i użycia środków przeciwbólowych, zaś noworodki miały wyższy wynik Apgar (3). Przeprowadzone przez National Birth Center w Stanach Zjednoczonych badanie wykazało, że wśród 11 814 kobiet, które swobodnie jadły i piły w czasie porodu nie zanotowano ani jednego przypadku wystąpienia objawu Mendelsona, mimo, iż u 22% kobiet z badanej grupy zakończono poród cesarskim cięciem (4).

Uważa się, że najlepszym sposobem zminimalizowania ryzyka wystąpienia objawu Mendelsona jest ograniczenie użycia znieczulenia ogólnego i stosowanie poprawnej techniki anestetycznej (5). Jak pisze WHO: "Można bezpiecznie twierdzić, że w przypadku porodu o niskim ryzyku prowadzonego w jakimkolwiek miejscu, nie ma potrzeby zakazywania kobietom przyjmowania pokarmu" (2). W podobnym duchu brzmią zalecenia brytyjskiego instytutu NICE (National Institute for Health and Clinical Excellence):

  • Podczas aktywnej fazy porodu kobiety mogą przyjmować płyny i należy poinformować je, że napoje izotoniczne mogą być bardziej korzystne niż woda.
  • Kobiety mogą spożywać lekkie pokarmy podczas aktywnej fazy porodu, chyba że wcześniej przyjęły opioidy lub są zagrożone czynnikami ryzyka, z powodu których znieczulenie ogólne jest preferowane (6).
Co jeść i pić w trakcie porodu?
Oczywiście, nie każda rodząca ma ochotę na jedzenie w trakcie porodu. Badania pokazały, że kobiety jedzą najczęściej na początku, gdy skurcze są mniej intensywne, później ograniczają się tylko do płynów.

Rekomendowane jest jedzenie potraw o niskiej zawartości tłuszczów, lekkich i łatwostrawnych, picie lekko słodkich napojów. Z obserwacji wynika, że kobiety, które mają możliwość wyboru wybierają właśnie takie pożywienie. Poradniki i strony internetowe dla kobiet w ciąży polecają różne produkty, wśród których można znaleźć: wodę, herbatę, rozcieńczone soki owocowe, jajka na miękko, tosty z masłem i z dżemem, ciasteczka z ciemnej mąki, lekkie zupy, naleśniki, makarony z lekkim sosem, gotowane owoce.

Nie każda rodząca może całkowicie swobodnie jeść i pić w trakcie porodu. Coraz powszechniejsza medykalizacja porodu, a co za tym idzie wzrost ryzyka ukończenia porodu przez cesarskie cięcie, używanie opioidów, duża otyłość u kobiet powoduje, że nie u wszystkich taka swoboda jest wskazana. Rzecz jednak polega na tym, aby zakazu picia i jedzenia nie rozciągać na wszystkie rodzące kobiety, czyniąc z niego rutynową procedurę, która w wielu przypadkach zaburza prawidłowy przebieg porodu i utrudnia kobietom urodzenie dziecka.

Obowiązujące od 7 kwietnia 2011 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia, określające tzw. standard opieki okołoporodowej, zawiera przepis, że rodząca może przyjmować przejrzyste płyny.



Tekst: Anna Otffinowska

Piśmiennictwo:
1. Oral intake during labor, O'Sullivan G, Liu B, Shennan AH., Int Anesthesiol Clin 2007;45:133- 47.
2. Care in normal birth -a practical guide, WHO, 1997
3. Providing Oral Nutrition to Women In Labor, American College of Nurse-Midwives, Journal of Midwifery & Women's Health, 2008, vol.53, Issue 3
4. Outcomes of care in birth centers. The National Birth Center Study, JP Rooks, NL Weatherby, EK Ernst, S Stapleton, D Rosen, and A Rosenfield, New England Journal of Medicine, 1989, vol. 321
5. BMJ 2009;338:b732
6. Intrapartum care-care of healthy women and their babies during childbirth. National Institute of Clinical Excellence. 2007.

sasakawa copy

sasakawa copy

http://www.rodzicpoludzku.pl/dokumenty/grafika/konfa_szczecin_na%20www.png

sasakawa copy

jeden procent

raporty red

raporty red

zorganizuj pokaz filmu zielony

baza porodowek

iconka zamow publikacje

kobiety mowia www

sasakawa copy

iconka lektury obowiazkowe