Kodeks Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece

Karmienie naturalnie niewątpliwie pozwala na najlepsze i najbardziej optymalne żywienie niemowlęcia i małego dziecka. Stanowi nie tylko źródło idealnie dopasowanego pożywienia, ale też stwarza optymalne warunki dla rozwoju flory bakteryjnej układu pokarmowego i rozwoju układu immunologicznego, ma też korzystny wpływ na stan zdrowia matki. Kobiety karmiące piersią są mniej narażone między innymi na nadmierne krwawienie w okresie poporodowym, ale też długoterminowo zmniejsza się ich ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II, nowotwory jajnika i piersi, oraz osteoporozę w okresie około menopauzalnym. Wiadomo, że przedwczesne przerwanie karmienia naturalnego wiąże się ze zwiększeniem ryzyka zachorowania przez dziecko na niektóre choroby infekcyjne, np. infekcje ucha, ale też niezakaźne choroby takie jak np. cukrzyca typu II, oraz zwiększeniem ryzyka nadwagi u dziecka. Wiadomo, że zarówno dla matki jak i dla dziecka najbardziej korzystnym rozwiązaniem jest karmienie piersią. Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO),  Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP), a także polskiego Ministerstwa Zdrowia (MZ) jasno mówią, że zaleca się karmienie wyłącznie mlekiem matki przez całe pierwsze półrocze życia dziecka i kontynuowanie karmienia przy jednoczesnym wprowadzaniu posiłków uzupełniających co najmniej do końca pierwszego (wg AAP) lub drugiego (WHO, MZ) roku życia dziecka. W zależności od woli matki i dziecka karmienie piersią może też trwać dłużej, nie istnieje górna granica wieku dziecka, powyżej której wskazane było by zakończenie karmienia piersią.

W Polsce większość kobiet rozpoczyna karmienie piersią niedługo po porodzie. Według dostępnych danych inicjacja karmienia naturalnego w pierwszych godzinach lub dobach po porodzie dotyczy około 98% par matka-dziecko. Niestety ponad połowa dzieci nie jest już karmiona naturalnie po zaledwie sześciu – ośmiu tygodniach od narodzin. Nieco lepiej sytuacja wygląda w województwach, w których działają programy wsparcia laktacyjnego finansowane ze środków regionalnych, np. województwie Kujawsko-Pomorskim czy w Gdańsku. (dane według raportu Centrum Nauki o Laktacji www. http://www.kobiety.med.pl/cnol). Według różnych danych, do końca pierwszego roku życia karmionych piersią jest tylko około 10% polskich dzieci. 

Dlaczego tak wiele kobiet przerywa karmienie piersią w pierwszych miesiącach po narodzinach dziecka? Podobna tendencja obserwowana jest na całym świecie, a kraje europejskie są tymi, w których sytuacja karmienia naturalnego wygląda najgorzej w porównaniu do reszty świata. 

Jednym z czynników powodujących spadek wskaźników karmienia naturalnego jest niewątpliwie prężnie działający marketing produktów, które mogą być stosowane zamiast mleka matki. Mowa o mieszankach modyfikowanych, ale też żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego przedstawianej jako właściwa dla dzieci przed ukończeniem szóstego miesiąca życia, mimo że w tym okresie zalecane jest karmienie wyłącznie mlekiem matki. Działania marketingowe producentów mieszanek i żywności dla niemowląt są bardzo powszechne i widoczne właściwie w każdym obszarze związanym z okresem ciąży i opieki nad niemowlęciem i małym dzieckiem. Reklamy i akcje promocyjne są obecne w portalach internetowych, czasopismach, na wydarzeniach i spotkaniach skierowanych dla rodziców, ale też dla profesjonalistów. Dostępne są aplikacje internetowe, grupy wsparcia, infolinie i różnego rodzaju materiały reklamowe sponsorowane przez producentów. Wystarczy kilka minut w Internecie aby zamówić próbki różnych mieszanek mleka modyfikowanego lub żywności dla niemowląt z dostawą  do domu. Podobne działania podejmują również producenci butelek i smoczków do karmienia, chociaż niewątpliwie najprężniej w tym zakresie działają producenci mleka modyfikowanego i żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego. 

Nie ulega wątpliwości, że istnieją sytuacje, w których zachodzą przeciwwskazania dla karmienia piersią, jednak są one bardzo rzadkie i nawet jeżeli weźmiemy pod uwagę, że niektórzy rodzice świadomie decydują się na przejście na sztuczne karmienie swojego dziecka, to trudno uwierzyć, że ponad połowa polskich dzieci musi być karmiona w sposób mieszany lub mieszanką już po drugim miesiącu życia. Istnieje duża obawa, że siła działań marketingowych produktów zastępujących mleko kobiece jest tak duża, że ulegają jej zarówno rodzice jak i profesjonaliści zajmujący się opieką nad matką i dzieckiem. 

Problem marketingu produktów zastępujących mleko kobiece dostrzeżony został już dawno przez Światową Organizację Zdrowia i stanowi jeden z obszarów zainteresowania organizacji promujących zdrowie na świecie. W 1981 roku Zgromadzenie Światowej Organizacji Zdrowia  przyjęło Kodeks Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece, który miał być ułatwieniem i narzędziem ograniczającym nieuczciwe praktyki marketingowe negatywnie wpływające na wskaźniki karmienia piersią. Polska jako jeden z krajów członkowskich WHO również zobowiązała się do przestrzegania zasad określonych w kodeksie. 

Celem powołania Kodeksu jest stworzenie takich warunków, aby każde dziecko miało możliwość być żywione w sposób bezpieczny i właściwy. Aby te warunki stworzyć konieczna jest promocja karmienia piersią i stworzenie takiego systemu wsparcia aby zmaksymalizować szanse na karmienie naturalne dla wszystkich dzieci W przypadku, gdy karmienie naturalne nie jest możliwe konieczne jest stworzenie dostępu do produktów zastępujących mleko kobiece poprzez odpowiednią informację, dystrybucję i marketing, ale w taki sposób, który nie koliduje z promocją i ochroną karmienia naturalnego.

Kodeks jest dokumentem stanowiącym zbiór rekomendacji i zaleceń dotyczących działań marketingowych produktów:

Przedstawianych jako przeznaczonych do żywienia dzieci w pierwszym półroczu życia (do ukończenia przez dziecko szóstego miesiąca życia)

Wszystkich produktów przedstawianych jako przeznaczone do żywienia dzieci po szóstym miesiącu życia, przedstawianych jako substytut mleka matki

Butelek i smoczków

Kodeks nie jest obowiązującym prawem, ale zbiorem rekomendacji, zasad i praktyk, które pozwalają państwom na stworzenie najbardziej optymalnych warunków dla prawidłowego żywienia dzieci. Niestety, implementacja w faktycznym prawie pozostaje w rękach każdego państwa, które przyjęło Kodeks, czego efektem są duże różnice w faktycznym jego wdrożeniu w poszczególnych państwach świata. Według danych IBFAN (International Baby Food Action Network) z 2011 roku spośród 197 krajów członkowskich tylko 33 kraje zaimplementowały prawie wszystkie postanowienia Kodeksu. 34 kraje zaimplementowały znaczną część zaleceń, ale nie wszystkie. W tej kategorii znajdują się tylko dwa kraje europejskie – Norwegia i Luksemburg.  Zdecydowana większość krajów europejskich, w tym Polska, implementowała tylko niektóre zapisy Kodeksu, w oparciu o unijną dyrektywę 2006/141/WE z 2006 roku. Są one zawarte przede wszystkim w Ustawie o Bezpieczeństwie Żywności i Żywienia oraz Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. 

 

Najważniejsze postanowienia Kodeksu (za: G.Palmer „Polityka karmienia piersią”) to: 

1. Zakaz reklamy produktów zastępujących mleko kobiece (wszystkich przedstawianych jako zamiennik mleka matki), butelek i smoczków. 

2. Zakaz dystrybucji darmowych próbek i zakaz dostarczania darmowych produktów lub produktów w obniżonych cenach.

3. Zakaz promocji produktów w placówkach opieki zdrowotnej i za ich pośrednictwem.

4. Zakaz kontaktowania się przedstawicieli marketingu pośrednio lub bezpośrednio z matkami i przyszłymi matkami.  

5. Zakaz dawania próbek i prezentów pracownikom służby zdrowia i ich rodzinom. 

6. Etykiety produktów powinny być przetłumaczone na język lokalny, nie powinny przedstawiać napisów i wizerunków idealizujących sztuczne metody karmienia.

7. Pracownicy służby zdrowia mogą otrzymywać jedynie informacje o cechach produktu dowiedzionych naukowo.

8. Rządy są odpowiedzialne za dostarczenie spójnych i bezstronnych informacji na temat karmienia niemowląt i małych dzieci.

9. Informacje na temat karmienia butelką, również te na etykietach produktów, powinny zwracać uwagę na zalety karmienia piersią oraz konsekwencje karmienia sztucznego 

10. Zakaz promowania produktów nieprzeznaczonych dla niemowląt i szkodliwych

11. Wszystkie produkty powinny zapewniać najwyższą jakość i być dostosowane do warunków klimatycznych i warunków przechowywania w danym kraju 

12. Producenci i dostawcy powinni przestrzegać zasad Kodeksu niezależnie od rządowych decyzji o jego implementacji w faktycznym prawie

Postanowienia wdrożone w polskim prawie dotyczą głównie produktów do początkowego żywienia niemowląt, a więc dla dzieci w wieku do końca szóstego miesiąca życia i pozostawiają bardzo dużą przestrzeń do działań marketingowych producentów produktów zastępujących mleko kobiece. Nie obejmują też praktycznie wcale smoczków i butelek. 

Przepisy Kodeksu, które zostały w oparciu o unijną dyrektywę wdrożone do polskiego prawa regulują następujące kwestie (Ustawa i Rozporządzenie MZ):

1. Reklama preparatów do początkowego żywienia niemowląt jest dozwolona tylko w publikacjach popularnonaukowych związanych z tematyką żywienia niemowląt i w publikacjach naukowych. Musi być ograniczona tylko do informacji potwierdzonych badaniami naukowymi. Nie może sugerować że karmienie sztuczne jest równoważne lub korzystniejsze od karmienia naturalnego.

2. Zabroniona jest reklama preparatów do początkowego żywienia niemowląt w miejscu sprzedaży, prowadzenie działalności promocyjnej zachęcającej do zakupu tych preparatów oraz przedmiotów służących do karmienia niemowląt np. promocji, kuponów rabatowych, specjalnych wystaw itp.

3. Zabronione jest dostarczanie przez producentów lub dystrybutorów preparatów do początkowego żywienia niemowląt i przedmiotów służących do karmienia niemowląt, próbek i innych przedmiotów tego typu o charakterze promocyjnym – konsumentom, w szczególności kobietom w ciąży, rodzicom niemowląt i ich rodzinom. Dotyczy to dostarczania bezpośredniego lub pośredniego przez placówki opieki zdrowotnej i zarówno dostarczania bezpłatnego jak i po obniżonej cenie.

4. Określają szczegółowo skład i sposób oznakowania mieszanek mleka modyfikowanego. Są one dużo bardziej restrykcyjne w przypadku mleka początkowego (dla dzieci w pierwszym półroczu życia) niż następnego (po szóstym miesiącu życia).

5. Opakowania, oraz prezentacja (reklama, ulotki, prezentacje itp.) mieszanek modyfikowanych nie mogą zawierać określeń sugerujących podobieństwo mieszanki do mleka matki, w szczególności zabronione są określenia typu: „umatczynione”, „humanizowane” i podobne. Prezentacja musi zawierać informacje o właściwym stosowaniu preparatów, jednocześnie niezniechęcające do karmienia naturalnego.

6. Oznakowanie preparatów do początkowego żywienia niemowląt musi zawierać informacje o wyższości karmienia piersią nad sztucznym, informację o konieczności skonsultowania decyzji o wprowadzeniu preparatu mleko zastępczego ze specjalistą w dziedzinie żywienia niemowlęcia oraz nie może zawierać wizerunków niemowląt ani żadnych wizerunków lub tekstów idealizujących karmienie sztuczne. 

7. Określone są wymagania dotyczące materiałów informacyjnych i edukacyjnych kierowanych do matek niemowląt i małych dzieci. Nie mogą one zawierać nazw preparatów do początkowego żywienia niemowląt, a jedynie nazwę podmiotu działającego na rynku spożywczym. Może się więc w nich znaleźć nazwa producenta, ale nie produktu. Materiały te muszą podkreślać korzyści płynące z karmienia naturalnego oraz informować o skutkach wprowadzenia preparatów mleko zastępczych do diety niemowlęcia. Nie mogą zawierać wizerunków i opisów idealizujących karmienie sztuczne. 

Podsumowując, polskie prawo wdraża tylko niektóre zapisy Kodeksu i dotyczą one głównie preparatów do początkowego żywienia niemowląt. Wszystkie pozostałe zapisy pozostają kwestią etyki i niestety nie są realizowane. 

 

opracowała Małgorzata Jackowska

Źródła

http://www.mz.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0016/24811/Miedzynarodowy-Kodeks-Marketingu-Produktow-Zastepujacych-Mleko-Kobiece.pdf

http://ibfan.org/code-monitoring

http://www.ibfan-icdc.org/

http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA67/A67_15-en.pdf

Gabrielle Palmer „Polityka karmienia piersią” (2011) wyd. Mamania

WHO & UNICEF 2003: Feeding and nutrition of infants and young children. Guidelines for the WHO European region, with emphasis on the former Soviet countries. WHO regional publications. European series; no 87, 2003

Mikiel-Kostyra (red.) 2007: Żywienie niemowląt i małych dzieci: standard postępowania dla Unii Europejskiej

La Leche League International 2012: The womanly art of breastfeeding. Printer & Martin, Londyn 2012

http://www.kobiety.med.pl/cnol/index.php?option=com_content&view=article&id=153&Itemid=51&lang=pl

http://www.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/zdrowie-matki-i-dziecka/karmienie-piersia/komunikat/komunikat-w-zakresie-karmienia-piersia-jako-wzorcowego-sposobu-zywienia-niemowlat-oraz-preparatow-zastepujacych-mleko-kobiece-sztucznych-mieszanek

Bernatowicz-Łojko U, Wesołowska A., 2012: Udział pokarmu kobiecego w żywieniu dzieci do drugiego roku życia w Polsce na przykładzie województwa kujawsko-pomorskiego. Standardy Medyczne 2012; 2: s. 27-34

 


Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG

baner EOG

 

sasakawa copy

sasakawa copy

jeden procent

sasakawa copy

kobiety mowia www

zorganizuj pokaz filmu zielony

baza porodowek

konferencje2016.jpg

raporty red

iconka zamow publikacje

iconka lektury obowiazkowe