Zalecenia dla kobiet w okresie ciąży, porodu i połogu związane z COVID-19

Poniżej prezentujemy informacje i zalecenia dotyczące kobiet w ciąży, rodzących i w okresie połogu w związku z pandemią COVID-19. W miarę możliwości staramy się podawać zalecenia polskie, sięgamy także po rekomendacje zagranicznych i międzynarodowych towarzystw naukowych i organizacji. Zalecenia te mogą się zmieniać w miarę pojawiania się nowych danych.

Po pierwsze: jeśli masz wątpliwości co do dobrostanu swojego lub dziecka podczas okresu kwarantanny skontaktuj się ze swoją położną lub praktyką położniczą. Oni zapewnią dalsze porady, łącznie z tym, czy powinnaś udać się do szpitala.

 

Zalecenia dla kobiet w okresie ciąży, porodu i połogu związane z COVID-19

 

CIĄŻA:

Informacje ogólne na temat zakażenia w okresie ciąży:

Ilość danych na temat przebiegu infekcji COVID-19 u kobiet ciężarnych i jej wpływu na płód jest ograniczona. Nie stwierdzono, aby ciężarne były bardziej podatne na zakażenie się wirusem. Zagraniczne organizacje takie jak American College Obstetricians and Gynaecologists (ACOG) lub Royal College Obstetricians and Gynecologists (RCOG) wskazują na fakt, że w przypadku innych infekcji wirusowych mogących powodować niewydolność oddechową (grypa, SARS) istnieje większe ryzyko wystąpienia powikłań i zgonów wśród ciężarnych. Dlatego można uznać, że kobiety ciężarne są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia ciężkiego przebiegu choroby. 

Zapobieganie zakażeniu COVID-19 u ciężarnych:

Tak samo jak wszystkie inne osoby narażone na kontakt z wirusem powinnaś przede wszystkim przestrzegać zasad kwarantanny społecznej, zasad higieny (częste mycie rąk środkiem dezynfekującym na bazie alkoholu lub wodą z mydłem, prawidłowe nawyki związane z kaszleniem i kichaniem). Śledź na bieżąco informacje podawane przez MZ i GIS dotyczące zaleceń oraz aktualnej sytuacji w Polsce. 

 

Postępowanie w przypadku podejrzenia zakażenia COVID-19

Opieka nad ciężarną w placówce medycznej (wg.: Zaleceń Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii oraz Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Perinatologii):

 

✅ Placówki dedykowane do opieki nad osobami chorymi na COVID-19 powinny zapewnić także specjalne pomieszczenia dla kobiet ciężarnych i rodzących zakażonych wirusem lub z podejrzeniem zakażenia. Opiekę nad ciężarną powinien sprawować interdyscyplinarny zespół specjalistów. Hospitalizacja ciężarnej diagnozowanej lub ze stwierdzoną infekcją wymaga wyznaczenia specjalnego dedykowanego sprzętu do monitorowania stanu jej i dziecka (np. aparatów KTG i USG) oraz przestrzegania zasad higieny i bezpieczeństwa tak, jak w przypadku wszystkich osób zakażonych lub diagnozowanych pod kątem infekcji COVID-19. 

 

✅ Ze względu na ryzyko epidemiologiczne nie zaleca się odwiedzin na oddziałach szpitalnych oraz obecności osób towarzyszących podczas porodu (poród rodzinny). 

 

W zaleceniach ogólnych WHO względem zakażonych ciężarnych bądź takich, u których podejrzewane jest zakażenie czytamy:

Kobiety ciężarne u których podejrzewa się zakażenie, które prawdopodobnie są zakażone lub u których stwierdzono zakażenie COVID-19, także te, które będą musiały spędzić czas w kwarantannie powinny mieć dostęp do opieki skoncentrowanej na potrzebach kobiety (ang. woman-centred care), opartej na szacunku i udzielanej przez doświadczony personel, w tym ginekologa-położnika, perinatologa, neonatologa jak również uwzględniającej zdrowie psychiczne i wsparcie psychospołeczne, przystosowanej do wsparcia w sytuacji powikłań u matki lub dziecka.

 

Ryzyko dla płodu w przypadku infekcji kobiety COVID-19 (źródło: RCOG):

W chwili obecnej nie ma danych sugerujących podwyższone ryzyko poronienia związane z COVID-19. Studia przypadków dotyczących SARS i MERS nie dostarczają przekonywujących dowodów na związek między infekcjami a zwiększonym ryzykiem poronienia lub straty w drugim trymestrze ciąży. Ponieważ nie ma dowodów na infekcję wewnątrzmaciczną u płodu wirusem COVID-19 obecnie uważa się za bardzo mało prawdopodobnie, że infekcja u matki może powodować wystąpienie wad wrodzonych u dziecka. Zostały zaobserwowane przypadki porodów przedwczesnych u kobiet zakażonych wirusem, jednak nie jest jasne czy te przedwczesne porody miały bezpośredni związek z infekcją COVID-19. Zakończenie ciąży było w tych przypadkach podyktowane przede wszystkim stanem matki w związku z infekcją, chociaż zaobserwowano stan zagrożenia życia płodu oraz przedwczesne przerwanie błon płodowych w przynajmniej jednym przypadku. 

Opieka nad kobietą w ciąży z podejrzeniem lub potwierdzoną infekcją COVID-19  (źródło: RCOG):

RCOG zaleca w przypadku podejrzenia infekcji COVID-19 kontakt telefoniczny z osobą sprawującą opiekę nad kobietą w ciąży w celu przełożenia zaplanowanych rutynowych wizyt i badań na okres po kwarantannie (14 dni). 

PORÓD:

Miejsce porodu zalecane dla kobiety ciężarnej zakażonej COVID-19:

Rekomendowanym przez RCOG oraz polskich Konsultantów Krajowych w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii oraz Perinatologii miejscem porodu dla kobiety z podejrzeniem infekcji lub zakażonej COVID-19 jest szpital, jeśli to możliwe placówka dedykowana do opieki nad osobami zakażonymi COVID-19. W takiej placówce jest możliwe objęcie ciężarnej adekwatną opieką oraz monitorowanie podczas porodu parametrów płodu w sposób ciągły (np. przy użyciu kardiotokografu), co jest rekomendowane ze względu na przypadki objawów stresu u płodu podczas porodu zanotowane w Chinach (RCOG). W szpitalu jest również możliwe monitorowanie saturacji matki, która jest ważnym czynnikiem wpływającym na stan płodu oraz sposób postępowania w czasie porodu i ewentualne jego zakończenie poprzez cesarskie cięcie.

Droga porodu w przypadku zakażenia ciężarnej wirusem COVID-19:

Konsultanci Krajowi w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii, Neonatologii, Prezesa Polskiego Towarzystwa Położników i Ginekologów oraz Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego:

“W przypadku potwierdzonego zakażenia wirusem COVID-19 należy rozważyć rozwiązanie pacjentki cięciem cesarskim ze wskazań epidemiologicznych, poza sytuacją gdy poród jest zaawansowany, przebiega dynamicznie lub rokuje zakończenie w przeciągu krótkiego czasu.”

Uzasadnienie:

“1. istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo zakażenia się noworodka wirusem mogącym znajdować się w kanale rodnym lub jego okolicach (układ moczowy, przewód pokarmowy). Ilość wydalin na kontakt z jakimi narażone jest dziecko w czasie cięcia cesarskiego jest nieporównywalnie mniejsza w porównaniu do porodu drogami natury.

2. czas porodu drogą cięcia cesarskiego jest nieporównywalnie krótszy od czasu porodu drogami natury, a więc mniejsze jest też ryzyko okołoporodowego zakażenia wewnątrzmacicznego.

3. poza podwyższonym ryzykiem transmisji zakażenia między matką a dzieckiem obecność zakażonej kobiety rodzącej stwarza istotne zagrożenie dla personelu lekarsko-pielęgniarskiego. Przy znacznie dłuższym czasie trwania porodu drogami natury (nierzadko obejmującym więcej niż jedną zmianę personelu) oraz przy istniejących ograniczeniach odpowiedniego sprzętu zabezpieczającego przez zakażeniem czas potencjalnej ekspozycji jest poważnym problemem i prowadzi do większego ryzyka wprowadzenia kwarantanny dla personelu. Znacznie dłuższy czas zajęcia stanowisk wyznaczonych dla kobiet zakażonych lub obserwowanych w kierunku zakażenia może ograniczyć możliwość udzielenia pomocy kolejnej pacjentce. Ponadto zespół lekarsko pielęgniarski jest przez okres znacznie dłuższy wyłączony z możliwości udzielania pomocy innym, zdrowym pacjentkom.”

 

Stanowisko brytyjskiego Royal College Obstetricians and Gynecologists (RCOG):

Według obecnego stanu wiedzy nie ma przeciwwskazań, żeby poród odbył się drogą pochwową czy, że byłoby bezpieczniej w każdym przypadku wykonać cięcie cesarskie u zakażonej lub diagnozowanej kobiety. Twój plan porodu nadal powinien być brany pod uwagę. Jeśli pojawią się u Ciebie trudności z oddychaniem, które będą wymagały szybkiego ukończenia ciąży lub porodu, może zostać rekomendowane cięcie cesarskie. 

Stanowisko WHO:

Droga porodu powinna być dostosowana do konkretnego przypadku na podstawie wskazań położniczych i preferencji kobiety WHO uznaje za najlepsze wykonywanie cięć cesarskich jedynie w przypadku wskazań medycznych. WHO zauważa także, że decyzja o podjęciu działań ratunkowych podczas porodu lub o zakończeniu ciąży jest decyzją trudną, na którą wpływa wiele czynników takich jak wiek ciążowy, stan matki, dobrostan płodu i jego zdolność do przeżycia.  

 

Kontakt skóra do skóry, izolacja noworodka i sposób karmienia w przypadku zakażenia lub podejrzenia zakażenia rodzącej wirusem COVID-19:

Konsultanci Krajowi w Dziedzinie Położnictwa i Ginekologii, Neonatologii, Prezesa Polskiego Towarzystwa Położników i Ginekologów oraz Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego:

✅ “Po porodzie w przypadku kobiet obserwowanych w kierunku zakażenia, pokarm powinien podlegać pasteryzacji i zgodnie z obecną wiedzą może być podany dziecku. W przypadku kobiet z potwierdzonym zakażeniem pokarm powinien być utylizowany. W przypadku kobiet zakażonych nie należy bez wskazań hamować laktacji. W momencie potwierdzenia ustania ryzyka transmisji zakażenia będą one mogły karmić dziecko naturalnie. W przypadku obecności zakażenia dziecko należy izolować od matki do chwili zakończenia możliwości transmisji infekcji.”

Na podstawie zaleceń CDC (ang. Centers for Disease Control and Prevention, amerykańska instytucja rządowa dedykowana chorobom zakaźnym i ich zwalczaniu) a także wg. stanowiska Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Neonatologii:

✅Zaleca się czasową separację matki od dziecka (np.: w osobnym pokoju) do momentu potwierdzenia badaniami, że matka nie jest zakażona COVID-19 lub nie ma już zagrożenia zakażenia noworodka (na podstawie wyników badań wykonanych w odstępie 24h godzin). Jeśli nie jest możliwe odseparowanie noworodka w osobnym pomieszczeniu może się on znajdować w pokoju z matką, ale w odległości minimum 2m oraz z zastosowaniem fizycznych barier ochronnych takich jak zasłona / parawan między matką a dzieckiem. Preferowanym rozwiązaniem jest sprawowanie opieki przez zdrowego członka rodziny, jeśli jest to niemożliwe opiekę może sprawować matka z zachowaniem zasad higieny i bezpieczeństwa takich jak częste mycie rąk oraz zastosowanie maseczki ochronnej przez matkę na czas kontaktu z dzieckiem.

Na podstawie zaleceń RCOG:

Nie ma przeciwwskazań do kontaktu skóra do skóry z matką po porodzie. Chociaż źródła chińskie podają, że zastosowano izolację dziecka od zakażonej matki na 14 dni po porodzie, przy podejmowaniu decyzji o izolacji zdrowego noworodka od matki należy wziąć pod uwagę nie tylko ryzyko zakażenia noworodka podczas kontaktu z matką, ale także korzyści płynące z karmienia piersią i rolę pierwszych dni połogu w budowaniu więzi między matką a dzieckiem. Na podstawie aktualnych, ograniczonych danych, nie zaleca się rutynowej separacji matki i dziecka po porodzie, jeśli noworodek nie wymaga specjalistycznej opieki neonatologicznej. W przypadku dzieci szczególnie zagrożonych powikłaniami powinna zostać przeprowadzona rozmowa na temat korzyści i ryzyka między rodzicami a lekarzem neonatologiem. Dzieci matek zakażonych COVID-19 powinny zostać poddane szczególnej obserwacji neonatologicznej i leczeniu, jeśli będzie to konieczne. Dzieci te będą wymagały również kontroli neonatologicznej po wypisaniu ze szpitala.

 

Kobiety, które chcą karmić piersią, powinny to robić zachowując środki bezpieczeństwa takiej, jak w przypadku innych infekcji wirusowych:

✅ mycie rąk, przed kontaktem z dzieckiem, laktatorem lub butelkami;

✅ unikanie kasłania lub kichania bezpośrednio na dziecko podczas karmienia;

✅ rozważenie zastosowania maseczki ochronnej na twarz na czas karmienia, jeśli jest ona dostępna;

✅ przestrzeganie zaleceń higieny sprzętu służącego do odciągania pokarmu;

✅ rozważenie podawania odciągniętego pokarmu przez inną, zdrową osobę.

✅ Kobiety, które karmią dziecko mieszanką mlekozastępczą lub odciągniętym mlekiem powinny szczególnie przestrzegać zaleceń sterylizacji sprzętu. Matkom odciągającym mleko w szpitalu powinien zostać zapewniony dedykowany laktator.

 

Na podstawie zaleceń WHO:

✅ Matki i dzieci powinny mieć możliwość pozostawania razem, kontaktu skóra do skóry, kangurowania przez matkę oraz przebywania w systemie rooming-in przez całą dobę, zwłaszcza zaraz po porodzie podczas inicjacji karmienia piersią niezależnie od tego czy u matki lub dziecka jest podejrzewana lub została potwierdzona infekcja COVID-19.

 

✅ WHO podkreśla, że jak dotąd nie znaleziono wirusa w próbkach siary i mleka matek zakażonych COVID-19 więc jest bardzo mało prawdopodobne, że dochodzi do transmisji wirusa poprzez mleko. Karmienie piersią chroni dziecko przed śmiercią i ciężkimi powikłaniami w czasie połogu, niemowlęctwa i całego dzieciństwa. Efekt ochronny jest szczególnie widoczny w odniesieniu do chorób zakaźnych poprzez bezpośrednie przekazywanie przeciwciał a także inne przeciwinfekcyjne czynniki oraz długotrwały transfer kompetencji i pamięci immunologicznej.

 

✅Dzieci matek u których podejrzewa się zakażenie lub u których potwierdzono infekcję COVID-19 powinny być karmione zgodnie z obowiązującymi zaleceniami karmienia niemowląt z zastosowaniem zalecanych środków ochrony przed zakażeniem.

 

✅ Karmienie piersią powinno zostać zainicjowane w ciągu pierwszej godziny po porodzie. Wyłączne karmienie piersią powinno być kontynuowane do ukończenia przez dziecko 6 miesiąca, a potem wraz z odpowiednim do wieku i bezpiecznym wprowadzaniem produktów stałych począwszy od 6 miesiąca życia karmienie piersią powinno być kontynuowane do 2 lat lub dłużej. Ze względu na to, że produkcja mleka opiera się na mechanizmie popytu i podaży, kobiety, które nie mogły rozpocząć karmienia piersią w pierwszej godzinie po porodzie powinny otrzymać adekwatne wsparcie w celu rozpoczęcia karmienia piersią gdy tylko to będzie możliwe. Dotyczy to zwłaszcza kobiet, które rodziły poprzez cięcie cesarskie, z wykorzystaniem znieczulenia lub u których występują inne czynniki zdrowotne wykluczające możliwość rozpoczęcia karmienia piersią w pierwszej godzinie od porodu.

 

Fragmenty zaleceń WHO z dnia 13.03.2020 wybór i tłumaczenie mgr farmacji Karolina Morze:

✅ Zgłoszono stosunkowo niewiele przypadków noworodków z potwierdzonym COVID-19; wśród tych noworodków infekcja przebiegała łagodnie. W płynie owodniowym matek chorych na COVID 19, we krwi pępowinowej, w wymazach z gardła noworodków, które urodziły się przez cesarskie cięcie test na COVID-19 był negatywny. Próbki siary również nie zawierały wirusa wywołującego COVID 19. (…)

✅ Kobiety, u których podejrzewa się infekcję COVID-19 lub które mają potwierdzoną infekcję COVID-19 powinny karmić zgodnie ze standardowymi wytycznymi, zachowując środki higieny i unikając transmisji.  

✅ W przypadku wszystkich podejrzanych przypadków COVID-19, kobiety, które mają objawy i karmią piersią, mają kontakt skóra do skóry lub kangurują powinny przestrzegać higieny (nosić maskę podczas karmienia, myć ręce przed kontaktem z dzieckiem, dezynfekować powierzchnie, z którymi matka ma kontakt). 

✅ Jeśli objawy mamy są ciężkie i nie jest w stanie zająć się dzieckiem i karmić bezpośrednio piersią, powinna być zachęcona do odciągania mleka z zachowaniem zasad higieny i ostrożności.  

✅ Jeśli mama jest w stanie ciężkim i nie jest możliwe odciąganie mleka, zaleca się podanie dziecku mleka innej mamy, mleka bankowanego, odpowiedniego substytutu. Nie powinno się promować substytutów mleka kobiecego, butelek, smoczków przez personel medyczny.  

✅ Mamy i noworodki powinni mieć zapewniony kontakt skóra do skóry, kangurowanie i pozostać razem przez całą dobę, niezależnie od tego czy u dzieci podejrzewa się lub jest potwierdzona infekcja COVID-19. 

✅ W przypadku konieczności separacji od dziecka,  kobiety i inni opiekunowie dziecka powinni mieć dostęp do odpowiednio wyszkolonych pracowników medycznych i niemedycznych oferujących wsparcie psychologiczne. 

 

POŁÓG:

Na podstawie zaleceń RCOG:

Opieka nad kobietą w połogu podejrzewaną o zakażenie lub z potwierdzoną infekcją COVID-19 powinna być dostosowana do stanu zdrowia jej i dziecka oraz aktualnych możliwości placówek dedykowanych do opieki nad osobami zakażonymi bądź z podejrzeniem zakażenia (hospitalizacja lub kwarantanna domowa). W przypadku, kiedy kobieta czuje, że potrzebuje pomocy medycznej powinna skontaktować się z najbliższym ośrodkiem wyznaczonym do opieki nad osobami zakażonymi COVID-19. 

 

UWAGA: Przypominamy, że w okresie połogu kobieta i dziecko są pod szczególną opieką położnej rodzinnej (POZ), jednak w obecnej sytuacji epidemiologicznej wizyty te podlegają ograniczeniom. Opierając się na wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego dla placówek Podstawowej Opieki Zdrowotnej polecamy w pierwszej kolejności, w przypadku podejrzenia zakażenia COVID-19 u kobiety w połogu, kontakt telefoniczny z placówką lub bezpośrednio z właściwą położną rodzinną.  

Na podstawie zaleceń WHO:

WHO zwraca uwagę na częste w połogu występowanie zaburzeń nastroju oraz ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych w okresie ciąży jak i połogu. Zaleca się wprowadzenie na szeroką skalę działań mających na celu wsparcie psychologiczne kobiet w ciąży i w okresie okołoporodowym, zarówno w zakresie bezpośredniej pomocy psychologicznej, jak i zapobieganiu wystąpieniu zaburzeń psychicznych.

 

 

Źródła:

https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected?fbclid=IwAR0sjo3b7xARWdHogkDBoo6mRSAROv1MkICrX19VzcoxFKl90Tbb-NFXu4g 

https://www.rodzicpoludzku.pl/images/rzecznictwo/rekomendacje_konsultantow-zagrozenie_coronowirusem.pdf   

https://www.rcog.org.uk/en/guidelines-research-services/guidelines/coronavirus-pregnancy/covid-19-virus-infection-and-pregnancy/ 

https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/guidelines/coronavirus-covid-19-infection-in-pregnancy-v2-20-03-13.pdf 

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/inpatient-obstetric-healthcare-guidance.html 

https://sipip.szczecin.pl/rekomendacje-dot-sposobu-postepowania-w-opiece-nad-matka-i-noworodkiem-w-przypadku-podejrzenia-lub-potwierdzenia-zakazenia-wirusem-covid-19/ 

https://laktaceuta.pl/koronawirus-sars-cov-2-a-karmienie-piersia/?fbclid=IwAR1KT5d6NgQWjZ5i0jzjUGxivJD-awPmM7WBBxVfHBg-B5Z_ewAMkY5bw_I 

https://www.gov.pl/web/koronawirus/komunikat-glownego-inspektora-sanitarnego-w-sprawie-schematu-postepowania-dla-poz-i-nisoz 

 

Postępowanie w przypadku podejrzenia zakażenia COVID-19:

Brytyjski RCOG zaleca ciężarnym w Wielkiej Brytanii:

 

⏩ https://www.rcog.org.uk/en/guidelines-research-services/guidelines/coronavirus-pregnancy/covid-19-virus-infection-and-pregnancy/ 

 

✅ Jeśli podejrzewasz, że możesz być zakażona wirusem COVID-19 i masz objawy infekcji, które mogą wskazywać na zakażenie: gorączkę, kaszel, duszności zostań wRCOG domu przez 7 dni. Nie wychodź na zakupy, do apteki czy lekarza.

 

✅ Skontaktuj się telefonicznie ze swoim lekarzem lub położną w celu omówienia postępowania związanego z zaplanowanymi na najbliższe 7 dni rutynowymi badaniami i wizytami. 

 

✅Skontaktuj się z infolinią dla osób podejrzewających zakażenie COVID-19 zalecany jest w przypadku gdy:

czujesz, że nie radzisz sobie z objawami w domu;

czujesz, że Twój stan się pogarsza;

objawy nie ustępują w przeciągu 7 dni

✅ Jeśli masz wątpliwości co do dobrostanu swojego lub dziecka podczas okresu kwarantanny skontaktuj się ze swoją położną lub praktyką położniczą. Oni zapewnią dalsze porady, łącznie z tym, czy powinnaś udać się do szpitala.

 

 

Przypominamy, że w związku z falą zachorowań w Polsce wszystkim zaleca się pozostanie w domu, niezależnie od podejrzenia zakażenia wirusem czy występujących objawów. Dlatego jeśli tylko możesz pozostań w domu. Skontaktuj się ze swoim lekarzem lub położną w celu ustalenia czy Twój plan rutynowych wizyt i badań ulegnie zmianie. 

 

Opracowanie: Anna Kwiatek”-Kucharska

konsultacja merytoryczna: dr. Barbara Baranowska

 

 

 

sasakawa copy

GRI

sasakawa copy

https://www.rodzicpoludzku.pl/dokumenty/aktualnosci/15102019/konfa_wroclaw_na%20www.png

sasakawa copy

jeden procent

raporty red

raporty red

zorganizuj pokaz filmu zielony

iconka zamow publikacje

kobiety mowia www

sasakawa copy

iconka lektury obowiazkowe